Hiệu quả của mô hình trồng keo lưỡi liềm trên đất cát

Đứng trước nhu cầu cấp bách ấy, sau nhiều năm nghiên cứu chọn lựa lai giống, Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp Bắc Trung bộ đã tạo được giống keo lá liềm phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu Quảng Trị nói riêng và miền Trung nói chung, vừa cho hiệu quả kinh tế cao.

Nhiều hộ nông dân ở Quảng Trị đã khai thác rừng keo lưỡi liềm trồng trên cát trắng bán với giá 80 triệu đồng/ha.

568238ce0d207

Rừng keo lưỡi liềm trên đất cát trắng huyện Triệu Phong

Cây keo lưỡi liềm đã trở thành cây lâm nghiệp số một của người dân ven biển Quảng Trị.

Loài cây cho giá trị kinh tế cao này còn phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng vùng đồng bằng, ven biển Bắc Trung bộ.

Chỉ keo lưỡi liềm mới sống tốt

Dọc đường về vùng cát huyện Gio Linh, ông Nguyễn Trung Hậu, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Khuyến ngư (KN-KN) tỉnh Quảng Trị luôn hào hứng với câu chuyện đồng cát mênh mông ở đây được điểm lên nhiều mảng màu xanh của cây keo lưỡi liềm. Keo lưỡi liềm được trồng trên cát trắng đã lấp dần màu trắng tinh, chói chang của cát, môi trường sống ngày càng trở nên dễ chịu hơn.

Ông Hậu khoe, vừa tổ chức hội thảo đầu bờ đánh giá kết quả thực hiện mô hình trồng rừng thâm canh với giống cây keo lưỡi liềm trên vùng cát trắng tại huyện Gio Linh. Thông điệp lớn nhất của cách làm mới này là nông dân kiếm được nhiều tiền từ việc trồng cây keo lưỡi liềm trên cát trắng, mà ngàn đời qua đã bỏ hoang.

Xã Gio Hải của huyện Gio Linh, nơi đơn vị của ông Hậu chuyển giao mô hình lần này có diện tích đất tự nhiên gần 1.000 ha, trong đó đa số là cát trắng, nghèo dinh dưỡng. Đã có nhiều chương trình, dự án trồng cây keo lá tràm, keo tai tượng được triển khai nhằm cải tạo đất, cải tạo môi trường sinh thái, chống cát bay cát lấp, nhưng hiệu quả thu được không cao.

Lấy cảm hứng trồng keo lưỡi liềm mà Trung tâm đã triển khai ở các địa phương khác trong tỉnh, năm 2014, ông Hậu quyết định triển khai thí điểm mô hình trồng cây keo lưỡi liềm trên diện tích gần 10 ha tại Gio Hải.

Chọn khắp thôn được 10 hộ dân mạnh dạn tham gia trồng keo lưỡi liềm nhằm nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển và tính thích nghi của loài cây này trong điều kiện vùng cát. Mục đích chính là xác định tiềm năng của cây keo lưỡi liềm để đầu tư thâm canh tăng năng suất, góp phần tăng thu nhập, cải thiện đời sống của người dân.

Ngày ấy, nhiều người dân Gio Hải cứ mắt tròn mắt dẹt nhìn  cán bộ khuyến nông dạy trồng keo, vì trước nay có cây gì sống được trên cát trắng tinh ấy đâu, giờ “ông tỉnh” về bảo trồng keo lưỡi liềm, liệu có uổng công không. Bao nhiêu hoài nghi của bà con nông dân đều được ông Hậu và cán bộ của mình phân tích, động viên bằng cả kinh nghiệm và sự dấn thân nghề nghiệp cho bà con thấu hiểu.

Thế rồi vườn keo lưỡi liềm vượt lên trên cát trắng tinh. Màu xanh mơn mởn của từng cây keo vươn lên hàng ngày làm cho bà con nông dân ngày càng tin tưởng vào cách làm mới.

Không khác trồng keo lá tràm, mật độ trồng keo lưỡi liềm đến 2.000 cây/ha. Khi trồng bón 300g phân vi sinh Quế Lâm/gốc. Đến năm thứ 2 bón phân NPK 10-12-5 với liều lượng 200g/gốc. Mặc dù chân đất thực hiện mô hình là cát trắng thuần, kết cấu rời rạc, không ổn định, hàng năm thường xuyên xảy ra hiện tượng cát bay cát lấp, nhưng cây keo lưỡi liềm vẫn sinh trưởng phát triển tốt.

Ông Hậu nói rằng đây không phải là lần đầu tiên Trung tâm KN-KN giúp dân kiếm tiền từ cát trắng bằng cách trồng keo lưỡi liềm.

Năm 2011, Trung tâm đã thực hiện xây dựng, chuyển giao mô hình trên diện tích 20 ha tại 4 huyện Vĩnh Linh, Gio Linh, Triệu Phong và Hải Lăng. Năm 2012, tiếp tục xây dựng, chuyển giao 10 ha mô hình tại 2 huyện Gio Linh, Triệu Phong. Chỉ sau hơn 1 năm triển khai, mô hình đã thu được những kết quả bước đầu hết sức khả quan.

Tỷ lệ sống của cây keo lưỡi liềm đạt hơn 85%, trong khi các loại cây như phi lao, keo lá tràm chỉ đạt từ 35-40%. Chiều cao cây keo lưỡi liềm sau 1 năm trồng bình quân đạt 60cm, cao hơn so với cây phi lao và keo lá tràm từ 16-18cm.

Dự kiến năng suất sau 6 đến 9 năm trồng đạt sản lượng khoảng 50 đến 70 tấn gỗ/ha. Với giá gỗ 1 triệu đồng/tấn như hiện nay, đúng là trồng cây keo lưỡi liềm cùng một lúc thu về được nhiều giá trị cho bà con nông, ngư dân sống vùng cát đồng bằng và ven biển.

Qua thực tế sinh trưởng trên cát trắng, cho thấy keo lưỡi liềm có khả năng thích ứng cao với các vùng đất cát bạc màu và khô cằn. Các mô hình trên nhằm giúp người dân vùng đất cát có thể phát triển một loài cây lâm nghiệp với các mục tiêu ổn định đất đai canh tác, bảo vệ môi trường sinh thái và giải quyết công ăn việc làm, mang lại hiệu quả kinh tế từ trồng rừng.

Phù hợp vùng cát

Cây keo lưỡi liềm không chỉ phù hợp tại Quảng Trị, mà còn rất phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu vùng cát trắng. Đất cát trắng Bắc Trung bộ có diện tích rất lớn, đến 335 ngàn ha, chiếm 12% tổng diện tích đất lâm nghiệp của cả vùng, trong đó 36,7% diện tích còn bỏ hoang. Diện tích đất cát lớn song canh tác lâm nghiệp còn nhiều bất cập. Nguyên nhân chính do chưa xác định được cây trồng phù hợp.

568238d2590e8
Cây keo luỡi liềm một năm tuổi trên đất cát tắng Quảng Trị

Ông Võ Văn Hưng – Giám đốc Sở NN-PTNT Quảng Trị cho biết, người dân vùng cát nội đồng Bắc Trung bộ nói chung và Quảng Trị nói riêng đa số còn nghèo, đời sống phụ thuộc vào nghề nông, canh tác nông nghiệp thu nhập thấp, trong khi đất cát nội đồng lại bỏ hoang nhiều, đây là một vấn đề dân sinh – xã hội – môi trường cần quan tâm giải quyết. Do đó, xác định được cơ cấu cây lâm nghiệp chính và biện pháp kỹ thuật thích hợp cho vùng cát nội đồng Bắc Trung bộ có một ý nghĩa rất lớn về kinh tế, xã hội và môi trường.

Đứng trước nhu cầu cấp bách ấy, sau nhiều năm nghiên cứu chọn lựa lai giống, Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp Bắc Trung bộ đã tạo được giống keo lá liềm phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu Quảng Trị nói riêng và miền Trung nói chung, vừa cho hiệu quả kinh tế cao.

TS Phạm Xuân Đỉnh, Giám đốc Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp Bắc Trung bộ cho biết, cây keo lưỡi liềm có nguồn gốc từ Úc. Năm 2001, cơ quan này kết hợp với Viện Nghiên cứu giống – CNSH lâm nghiệp xây dựng vườn giống thế hệ một keo lưỡi liềm tại Quảng Trị.

Từ vườn giống này, những cây giống tốt nhất được tuyển chọn để xây dựng các vườn giống keo lưỡi liềm thứ hai và kết quả khảo nghiệm cho thấy vượt trội so với vườn giống ban đầu. Cây keo lưỡi liềm sau 5 năm trở lên cho khối lượng sinh trưởng gỗ đạt từ 21,5 – 28,3 m3/ha/năm, hơn nhiều các loại cây keo khác trồng trên cùng một thửa đất.

Theo ông Đỉnh, keo lưỡi liềm có chu kỳ sinh trưởng từ 6 – 9 năm và nhiều hơn. Song chăm sóc tốt và trồng đúng quy trình kỹ thuật chỉ mất 5 năm có thể cho khai thác lấy gỗ giá trị kinh tế cao. Loại cây này có thân thẳng. Rễ cây phát triển mạnh, có nhiều vi khuẩn cố định đạm cộng sinh nên có tác dụng bảo vệ và cải tạo đất rất tốt, đặc biệt là các vùng cát trắng ven biển.

Ngoài ra, loại keo này có thể sinh trưởng trên nhiều loại đất khác nhau kể cả đất đồi và đất cát nội đồng, đất sét khó thoát nước, đất mặn và khả năng chịu hạn tốt. Gỗ keo dùng đóng đồ gia dụng, nguyên liệu giấy, dăm, ván ép… được thị trường ưa chuộng.

Theo ông Đỉnh, sau thời gian dài trồng thực nghiệm ở nhiều lập địa tại Quảng Trị đã cho kết quả cây keo lưỡi liềm thích hợp với những địa hình phát triển từ những vùng đất có độ cao dưới 200 m, nhưng cũng có thể phát triển tốt ở độ cao đến 700 m so với mực nước biển. Loại cây này có ưu điểm rất phù hợp ở địa hình Quảng Trị và Bắc Trung bộ là nắng lắm, mưa nhiều, chịu được mưa tập trung và còn chịu được gió Lào khô hạn gay gắt.

Hiện Bộ NN-PTNT đã đặt hàng Trung tâm KN-KN Quảng Trị về giống cây này để triển khai trồng keo lưỡi liềm cho các tỉnh Bắc Trung bộ. Với các vùng đất cát ven biển, đặc biệt là các đồi cát nội đồng hoặc đồi cát di động, bán di động thì trồng cây keo lưỡi liềm hình thành rừng phòng hộ bảo vệ đất vừa làm kinh tế, điều hòa khí hậu, chống cát bay, cải tạo môi trường sinh thái, tạo điều kiện thuận lợi cho canh tác nông nghiệp và cải thiện đời sống dân sinh.

Quảng Trị và các tỉnh miền Trung nên đưa cây keo lưỡi liềm vào trồng rừng kinh tế để khai thác đúng tiềm năng của đất đai vùng này góp phần thúc đẩy kinh tế – xã hội phát triển.


Tên khác: Keo lưỡi liềm

Tên khoa học: Acacia crassicarpa A.Cunn ex Benth

Họ thực vật: Trinh nữ (Mimosaceae)

1. Đặc điểm hình thái

Dạng cây bụi đến cây gỗ nhỡ, khi sống trong những điều kiện lập địa thích hợp cây trở thành cây gỗ nhỡ với chiều cao đến 30m, nhưng đường kính ít gặp vượt quá 50cm. Tuy nhiên khi được trồng ở những nơi có điều kiện lập địa xấu như ở các đụn cát ven biển cây chỉ cao có 2-3m hoặc 5-6m ở nơi có điều kiện đất cát khá hơn.

Thân cây thường thẳng, trong điều kiện trồng với mật độ thấp khi đó không gian dinh dưỡng của chúng lớn, cây thường có nhiều cành nhánh có khả năng che chắn rất tốt, đặc biệt là với những nơi có cồn cát bán cố định. Vỏ màu sẫm hay nâu xám, nứt dọc.

Ở giai đoạn 2-3 tháng tuổi có lá kép lông chim gọi là lá thật, sau đó được thay thế bằng lá giả, màu xanh lục xám, hình lưỡi liềm hoặc hình trăng khuyết nhẵn bóng. Lá đơn dài 11-12cm, có chiều rộng 1-4cm, giống hình cái liềm, chính vì vậy người ta gọi là Keo lá liềm.

Hoa có 5 cánh mỏng, màu vàng nhạt, quả đậu khi chín không xoắn cong như quả Keo lá tràm hay Keo tai tượng. Hạt cứng màu nâu bóng.

Keo LaLiem

2. Đặc tính sinh thái

Keo lá liềm có xuất xứ tự nhiên tại vùng Irian Jaya của Inđônêxia, Nam Papua Niu Ghinê và dọc bờ biển Tây Bắc của bang Queesland nước Úc, từ 8 đến 20 độ vĩ Nam. Phân bố chủ yếu ở độ cao từ 0-200m so với mực nước biển, cũng thấy xuất hiện ở độ cao 700m.

Điều kiện lập địa phù hợp cho keo lá liềm là nơi có khí hậu nóng ẩm, với nhiệt độ bình quân tháng cao nhất 31-340C, tháng thấp nhất 15-220C, có mùa mưa kéo dài, hoặc mưa đều vào các tháng với lượng mưa bình quân năm là 1000-3500mm, cũng có thể chịu được mùa khô kéo dài 6 tháng. Tuy nhiên với những nơi có sương giá thường ảnh hưởng mạnh đến sinh trưởng của cây. Thích ứng được với các loại đất có độ pH từ 4 đến 8 như đất cát, đất đồi núi phát triển trên granít, badan, phiến sét, phù sa cổ, đất bị xói mòn, đất bán ngập,….

Đặc biệt hơn so với Keo lá tràm cũng như Keo tai tượng, Keo lá liềm do có phân bố tự nhiên dọc theo bờ biển nên chúng có khả năng chịu được ngập mặn với nồng độ nhất định. Các loại đất hầu như chỉ có cỏ mọc được như đất cát, đất sét gơlây hoá Keo lá liềm vẫn sinh sống được. Keo lá liềm có khả năng tái sinh hạt tự nhiên khá mạnh.

Keo lá liềm cũng đã được nhập trồng thành công ở nhiều nước như Trung Quốc, Mianma, Thái Lan, Lào. Ở nước ta, Keo lá liềm cũng mới được nhập trồng thử vào những năm 80 của thế kỷ trước và cũng chưa được phát triển gây trồng đại trà như Keo lá tràm và Keo tai tượng. Tuy nhiên cũng đã có khảo nghiệm xác định được một xuất xứ tốt và cũng đã có một số mô hình trồng rừng thành công trên đất cát ven biển và đất đồi trọc miền Trung. Keo lá liềm đã được xác định là 1 trong số gần 50 loài cây trồng rừng sản xuất chủ yếu của một số vùng sinh thái nước ta.

3. Giống và tạo cây con

Hạt giống Keo lá liềm phải được thu hái từ các cây mẹ trong các rừng giống hoặc rừng giống chuyển hoá đã được công nhận. Ưu tiên lấy giống của các xuất xứ Mata, Derideri, Dimisisi đã được công nhận là giống tiến bộ kỹ thuật để phục vụ trồng rừng.

Ở các tỉnh phía Bắc và miền Trung nước ta quả của Keo lá liềm chín vào tháng 5-6. Khi quan sát thấy vỏ quả bắt đầu chuyển từ màu xanh vàng sang màu nâu hoặc nâu xám cần tách hạt để kiểm tra và thấy hạt có màu đen thì thu quả là phù hợp.

Keo lá liềm có vỏ quả rất cứng và chắc do vậy khi thu quả về nếu chưa chín đều phải ủ thành đống và phơi trong 2-3 ngày cho quả chín đều. Sau đó tiếp tục phơi quả trong nắng nhẹ cho hạt tách ra hoặc dùng tay tách hạt ngay sau khi quả chín đều. Cần lưu ý sau khi tách hạt xong cần phải tiếp tục phơi hạt trong nắng râm 1-2 ngày để giảm hàm lượng nước trong hạt nhằm kéo dài thời gian cất trữ hạt giống. Đối với những nơi có điều kiện bảo quản hạt trong kho lạnh có thể giữ được sức sống của hạt trong vài ba năm.

Bình quân 4kg quả cho 1kg hạt, sau khi tách khỏi quả và được làm sạch thì 1kg hạt sẽ có khoảng 35.000-40.000 hạt. Xử lý hạt bằng cách ngâm trong nước sôi 1-2 phút và để nguội qua đêm, sau đó vớt hạt đem rửa chua rồi ủ trong túi có thể  thu được tỷ  lệ nảy mầm trên 85%.

Khi hạt nứt nanh có thể đem gieo trên luống đất hoặc cấy trực tiếp vào  bầu. Kỹ thuật chuẩn bị đất cũng như tạo bầu, chăm sóc, nuôi dưỡng cây con giống như đối với Keo lá tràm và Keo tai tượng. Tiêu chuẩn cây con đem trồng phải có chiều cao vút ngọn 40-50 cm, đường kính cổ rễ 0,4-0,5cm, xanh tốt, không bị sâu bệnh hay cụt ngọn.

4. Trồng và chăm sóc rừng

Điều kiện gây trồng phù hợp là trên đất cát ven biển, đất đồi núi trọc vùng trung du miền núi từ Bắc vào Nam, độ cao dưới 400 đến 500m so với mực nước biển, không trồng trên đất ngập úng thoát nước kém, đất sét nặng bị gơlây hoá mạnh.

Phương thức trồng chủ yếu là thuần loài, tập trung hoặc phân tán; cũng có thể trồng hỗn loài với một số loài cây như phi lao, bạch đàn, thông nhựa theo băng hoặc theo đám.

Mật độ trồng 1660 cây/ha, cự li 3mx2m trên đất cát ẩm ướt hoặc 2000 cây/ha, cự ly 2x2m trên đất đồi núi thấp.

Xử lý toàn diện và dọn sạch nơi có thực bì dày rậm.

Làm đất chủ yếu là cuốc hố thủ công có kích thước 40x40x40cm. Đất cát ẩm hoặc bán ngập phải lên líp đôi rộng 4m, cao 0,4 m, rãnh líp rộng 2m, trên líp trồng 2 hàng cây cách nhau 3m.

Bón lót 200 gam phân lân hữu cơ vi sinh cho 1 cây cùng lúc với cuốc lấp hố  và bón thúc thêm 200 gam phân đó vào lần chăm sóc đầu của năm thứ hai.

Trồng vào đầu mùa mưa khi đất đã đủ ẩm, không trồng vào lúc nắng to, gió mạnh, thời tiết khô nóng hoặc lạnh giá.

Trồng bằng cây con có bầu đủ tiêu chuẩn, phải rạch bỏ vỏ bầu, moi đất đặt cây cẩn thận rồi lấp đất đầy và nện chặt, vun đất quanh gốc cao hơn mặt đất 5-10cm.

Chăm sóc 3 năm đầu, mỗi năm 2 lần vào đầu và cuối mùa mưa, chủ yếu là cắt dây leo cuốn thân cây, phát luỗng cây cỏ xâm lấn, vun xới đất quanh gốc đường kính rộng 60 đến 80cm.

5. Khai thác, sử dụng

Gỗ Keo lá liềm có tỷ trọng 0,6-0,7, tương đối mịn, dễ gia công có thể sử dụng làm đồ mộc gia dụng, ván ghép thanh, ván sàn, ván sợi ép, cột điện, đóng thuyền, làm nhà, gỗ giấy, gỗ dăm, gỗ củi, ….

Keo lá liềm chịu được mặn ở mức độ nhất định, chịu được đất cát nghèo xấu nên có thể dùng để trồng rừng phòng hộ ven biển, chắn gió, cố định cát. Cũng như nhiều loài keo khác, Keo lá liềm có bộ rễ khá phát triển với nhiều nốt sần chứa  nhiều vi khuẩn cộng sinh có khả năng cố định đạm nên có tác dụng cải tạo đất rất tốt.

Ngoài ra, Keo lá liềm có thân thẳng, tán lá dày và xanh quanh năm nên được trồng làm cây che bóng, cây xanh trong công viên, ven đường phố, trồng làm băng cản lửa rất tốt.

Ở Phong Điền, Thừa Thiên – Huế, Keo lá liềm trồng trên đất bãi cát cố định, 8 tuổi sinh trưởng bình quân đạt được 11,7cm về đường kính và 7,7m về chiều cao; 14 tuổi đạt được 34,5cm về đường kính và 11,2m về chiều cao.

Ở Lệ Thuỷ – Quảng Bình, Keo lá liềm trồng trên đất đồi gò, 10 tuổi sinh trưởng bình quân đạt 12,3cm về đường kính và 8,3m về chiều cao. Mức sinh trưởng đó đều lớn hơn gấp đôi so với mức sinh trưởng của một số cây cùng trồng trong điều kiện tương tự như Phi lao, bạch đàn, Keo lá tràm, Keo tai tượng.

Do vậy với Keo lá liềm trồng trên đất cát hoặc đất đồi để kinh doanh gỗ nhỏ sau 8 đến 10 năm là có thể khai thác, hoặc để kinh doanh gỗ xẻ cần kéo dài đến 15-20 năm là có thể chặt để sử dụng.

Cùng Danh Mục:

Nội Dung Khác

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *