Tìm hiểu tổng quan về quế thanh

Về sự tồn tại của loài quế thanh và tên gọi Cinnamomum loureirii hiện còn có một vài ý kiến khác nhau. Để vấn đề được sáng tỏ việc điều tra, nghiên cứu sâu về chi Cinnamomum nói chung và các loài quế nói riêng ở nước ta là vấn đề cần được quan tâm.

8
Cinnamomum loureirii C. Nees, 1836
Tên đồng nghĩa:  Laurus cinnamomum Lour., 1790, non L. (1753); Cinnamomum obtusifolium (Roxb.) C. Nees var. loureirii C. Nees ex Watt, 1889, Cinnamomum saigonicum Farw., 1918. Tên khác:  Quế thanh hoá, quế quỳ, quế tử, nhục quế, ngọc quế, de bầu, quế sài gòn, quế Vietnam. Họ:  Long não – Lauraceae Tên thương phẩm:  Vietnamese cassia, Saigon cassia, Saigon cinnamon, Royal cinnamon, Vietnamese cassia bark oil, Vietnamese cassia bark.
Quế thanh  – Cinnamomum loureirii C. Nees Cành mang lá và quả
Hình thái
Cây gỗ thường xanh, cao 10-15(20)m, vỏ thân màu nâu xám hay nâu sẫm, rất thơm. Cành non có dạng 4 cạnh theo lát cắt ngang, nhẵn. Lá mọc gần như đối hoặc mọc cách; phiến hình bầu dục thuôn đến hình mác thuôn, đầu có mũi nhọn, mềm, gốc hình nêm; kích thước (7-)10-12,5(15)x(3-)4-5cm, màu xanh đậm; mặt dưới có phủ vẩy nhỏ, gân chính 3; cuống lá có rãnh, dài 1,2-1,5cm.
Cụm hoa dạng chuỳ mọc ở kẽ lá hay đầu cành. Hoa nhỏ, lưỡng tính, màu trắng hay trắng-vàng nhạt.
Quả hình trứng, dài khoảng 1cm, khi chín có màu đen hay tím, nhẵn, đài tồn tại. Mỗi quả 1 hạt.
Các thông tin khác về thực vật
Về sự tồn tại của loài quế thanh và tên gọi Cinnamomum loureirii hiện còn có một vài ý kiến khác nhau. Để vấn đề được sáng tỏ việc điều tra, nghiên cứu sâu về chi Cinnamomum nói chung và các loài quế nói riêng ở nước ta là vấn đề cần được quan tâm.
Trên thị trường thế giới, các sản phẩm của loài quế này đã nổi tiếng với thương hiệu “Vietnamese cassia bark oil”, “Vietnamese cassia bark” hoặc “Saigon cassia” và được đánh giá là loại quế có chất lượng cao (hàm lượng E-cinnamic aldehyd 80-95%).
Phân bố
Việt Nam: Gặp trong rừng Trường Sơn và được trồng rải rác ở Thanh Hoá, Nghệ An, Quảng Nam, Quảng Ngãi.
Thế giới: Chưa có thông tin.
Đặc điểm sinh học
Cây mọc trong rừng nhiệt đới lá rộng, ẩm trên dãy Trường Sơn, ở độ cao trung bình, đôi khi có thể lên tới độ cao 2.000m.
Cây ưa điều kiện nóng, ẩm; thường mọc ở các khu vực có tổng lượng mưa hàng năm cao (2.500-3.000mm), trên các loại đất feralit đỏ, vàng; đặc biệt là trên đất phong hoá từ nham thạch núi lửa. Hệ rễ của cây phát triển nhanh, rễ trụ ăn sâu vào đất. Cây tái sinh chồi khỏe. Khi còn non chịu bóng, nhưng cây trưởng thành lại ưa sáng. Mùa hoa quả tháng 4-8.
Công dụng
Thành phần hoá học:  Vỏ chứa tinh dầu và hàm lượng thay đổi từ 1-7% (trung bình 2,5-3%). Tinh dầu là chất lỏng, sánh, màu vàng nâu. Thành phần hoá học chủ y ếu của tinh dầu cũng là Ecinnamaldehyd (80-95%). Theo Lawrence (1994) thành phần hoá học trong tinh dầu từ vỏ quế thanh gồm chủ yếu là (E)cinnamaldehyd (92,5%), 3-phenylpropanal (0,8%), (Z)-cinnamaldehyd (0,6%), coumarin (0,6%), benzaldehyd (0,3%) và (E)-cinnamylacetat (0,3%). Phân bố của quế thanh ở Việt Nam
Hàm lượng (E)-cinnamaldehyd trong tinh dầu vỏ quế thương phẩm từ một số loài trên thị trường thế giới (theo Lawrence và cộng sự, 1994) Loài Hàm lượng (E)-cinnamaldehyd (%) C. loureirii – Quế thanh C. cassia – Quế  C. burmanni – Quế rành C. verum – Quế quan 92,5 73,2-89,4 62,7-85,8 65,4-75,0
Công dụng:  Vỏ và tinh dầu quế thanh được sử dụng làm thuốc và làm gia vị tương tự như với loài quế (Cinnamomum cassia). Trong dân gian thường dùng nhục quế (“quế thượng châu”, quế thương biểu” và “quế hạ căn”) mài với nước sôi để nguội uống chữa cảm lạnh, đau bụng, tiêu chảy… Cả Đông và Tây y đều coi quế là dược liệu có tác dụng kích thích và sát trùng mạnh. Kỹ thuật nhân giống, gây trồng
Nhân giống:  Việc nhân giống và gây trồng quế thanh cũng tương tự như với loài quế (Cinnamomum cassia). Có thể nhân giống bằng hạt, bằng cành giâm hoặc chiết cành. Thu hạt vào tháng 7-8; cần chọn hạt chắc, mập, loại bỏ hết thịt quả và gieo ngay sau khi thu hái. Có thể gieo trong vườn ươm, khi cây được 1 năm tuổi (cao chừng 0,3-0,4m) sẽ chuyển đi trồng. Cũng có thể gieo hạt trực tiếp vào từng hố đã đào sẵn trên sườn đồi núi; mỗi hố gieo vài ba hạt, sau đó tỉa bỏ những cây gầy yếu.
Trồng và chăm sóc:  Thời vụ trồng thích hợp là mùa xuân hoặc đầu mùa mưa. Tuỳ điều kiện địa hình, độ màu mỡ của đất có thể trồng với những khoảng cách khác nhau. Nếu trồng dày năng suất vỏ cao, nhưng vỏ sẽ mỏng và chất lượng tinh dầu thấp. Kỹ thuật trồng và chăm sóc cũng tương tự như với loài quế (C. cassia).
Khai thác, chế biến và bảo quản
Có thể khai thác vỏ khi cây đạt 10-12 tuổi, nhưng tốt nhất là giai đoạn 20-30 tuổi. Cây càng già thì chất lượng vỏ càng cao. Vỏ quế được bóc vào các tháng 4-5 và 9-10; thời kỳ này dễ bóc vỏ và không bị sót lòng. Thường bóc vỏ ngay trên cây; đôi khi còn làm giàn tre xung quanh cây để bóc vỏ. Đồng bào các dân tộc tại một số địa phương thuộc Quảng Nam, Quảng Ngãi thường bóc một khoanh vỏ sát gốc (cách mặt đất 20-30cm) và đợi một vài tuần sau mới bóc vỏ trên cả cây. Khi bóc hết vỏ trên thân mới đốn cây để thu hoạch tiếp vỏ cành. Sau khi bóc vỏ, một vài địa phương tại Thanh Hoá, Nghệ An còn áp dụng biện pháp ủ một số ngày rồi mới đem phơi. Mỗi địa phương có cách ủ riêng. Ủ tốt, chất lượng quế được nâng cao; nhưng nếu ủ không tốt phẩm chất quế cũng giảm. Ủ quế là cách xử lý đặc biệt, chỉ áp dụng đối với vỏ bóc từ thân và cành to.
Trung bình một cho tới 20-30 kg quế vỏ loại tốt và khoảng 10kg loại vừa.
Đông y rất quan tâm tới các sản phẩm từ quế thanh và chia chúng thành các loại khác nhau: quế thượng châu (vỏ thân ở độ cao từ chỗ cách mặt đất 1,2m đến chỗ bắt đầu phân cành) là loại tốt nhất; quế thượng biểu (vỏ từ cành to); quế hạ căn có chất lượng kém hơn (vỏ lấy từ đoạn thân cao 1,2m trở xuống gần mặt đất) và cuối cùng là quế chi (gồm các loại vỏ bóc từ cành nhỏ).
Giá trị kinh tế, khoa học và bảo tồn
Quế thanh là sản phẩm được đánh giá cao không chỉ ở trong nước mà còn được thị trường thế giới ưa chuộng. Quế thanh là sản phẩm đặc biệt từ miền Trung Việt Nam. Tiếc rằng những nghiên cứu sâu về các loài quế nói riêng và cả chi Long não (Cinnamomum) nói chung ở nước ta còn chưa nhiều, nên hiểu biết của chúng ta còn bị h ạn chế. Chi Long não (Cinnamomum) cũng như từng loài trong chi khá đa dạng. Đến nay còn có nhiều quan điểm khác nhau về việc phân loại các loài trong chi Long não (Cinnamomum). Cũng vì vậy mà các dẫn liệu đã đưa ra về số loài trong chi Long não (Cinnamomum) trên thế giới thường thay đổi trong một giới hạn rất rộng (ước khoảng 150-250 loài). Tên khoa học của nhiều loài có thể đã bị lẫn lộn và còn có nhiều ý kiến khác nhau. Việc nghiên cứu sâu hơn về các đặc điểm hình thái, sinh thái, về giải phẫu tế bào, về nguồn gen và về thành phần hoá học của tinh dầu… sẽ là cơ sở xác đáng cho việc giám định chính xác tên khoa học của các loài quế hiện có ở nước ta. Đây sẽ là vấn đề có nhiều ý nghĩa khoa học và có giá trị thực tiễn rất cao.

Cùng Danh Mục:

Nội Dung Khác

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *